1. Vahiy Kavramı
  Vahiy sözlükte, asıl anlam olarak “süratli bir şekilde işaret etmek” anlamına gelir. Sürat anlamını içermesinden dolayı Arapça’da “süratli iş” anlamında “أمرٌ وحيٌ (emrun vahyun)” ifadesi kullanılır. Vahiy kelimesinin çeşitli kullanımları incelendiğinde bunların hepsinde “süratli işaret etme” anlamının bulunduğu görülmektedir. Vahiy kelimesinin sürat anlamının yanında gizlilik anlamı da vardır. Bu açıdan vahyin, hızlı, gizli, başkalarının fark edemeyeceği tarzda vahiy gönderene has bir bildirme, iletişim kurma olduğu da söylenebilir.

Bu anlamların dışında kitâb, gizli söz, risâlet, mektup, kitâbet, ilhâm, işaret gibi anlamlarının dışında, hat, emr, ba‘s, i‘lâm (bildirme), ateş, hükümdar, ağlatma, Allah’ın kalbe ilkası, îmâ etmek gibi anlamlarda da kullanılmıştır.
Vahiy kelimesinin Kur’an’ı Kerim’de yer alan ayetler bağlamında değerlendirdiğimizde vahyin ilahi ve ilahi olmayan vahiy şeklinde yer aldığını görürüz. Kur’an’ı Kerim’de İma ve işaret etmek, fısıldamak ve gizlice söylemek gibi anlamlara gelen, insanlar veya cinler tarafından ortaya konan vahiy türü olarak karşımıza çıkan ilahi olmayan vahiy ayetlerde şu şekilde ifade edilmektedir.

​"Zekeriyyâ mihrabda kavminin huzuruna çıktı ve onlara sabah-akşam tesbih etmeyi vahyetti (işaret etti)." Ayette geçen vahiy kelimesi işaret etme anlamında kullanılmıştır.

​"İşte böylece biz her Peygambere insan ve cin şeytanlarını düşman kıldık. Bunlar aldatmak için birbirlerine yaldızlı laflar vahyederler (fısıldarlar)."…
"… Bir de şeytanlar kendi dostlarına sizinle mücadele etmeleri için mutlaka vahyederler (fısıldarlar, telkin ederler)…" Ayetlerde geçen cinlerin ifadesi için kullanılan vahiy tabiri fısıldamak, telkinde bulunmak ve gizlice söylemek gibi anlamlara gelir.

İlahi olan vahyi ayetler bağlamında değerlendirdiğimizde ise Allah’ın Meleklere, yere ve göğe, Hz. İsa’nın havarilerine, Hz. Musa’nın annesine ve bal arısına vahyettiği ve burada yapılan hitaplarda vahyin çeşitli anlamlara geldiğini görmekteyiz. Ayetlerde geçen anlamları vererek vahiy kelimesinin hangi anlamlarda olduğunu görmek isabetli olacaktır.

"...Haydi iman eden o mücâhidlere sebat (kararlılık) ilham edin. Ben kâfirlerin yüreklerine korku salacağım' diye vahyediyordu." Meleklere emir ve bildirme anlamına gelen vahiy kelimesi meleklerin emre uymaları anlamında aldığı vahye işaret etmektedir.

"O gün (yer), haberlerini anlatacaktır. Çünkü senin Rabbin ona vahyetmiştir."

"Böylelikle onları iki gün içinde yedi gök olarak tamamladı ve her bir göğe kendi emrini vahyetti..." Bu ayetlerde vahiy kelimesi yere ve göğe emretme, bir işi yaptırma anlamında kullanılmıştır.

"Hani havârîlere: 'Bana ve peygamberime iman edin' diye vahyetmiştim; onlar da 'iman ettik, gerçekten müslüman olduğumuza Sen de şâhit ol' dediler." Havariler için kullanılan vahiy ifadesi ilham anlamında kabul edilmiştir.

"Mûsâ'nın annesine, "Onu emzir, başına bir şey gelmesinden korktuğun zaman onu denize (Nil'e) bırak, korkma, üzülme.
Çünkü biz onu sana döndüreceğiz ve onu peygamberlerden kılacağız" diye vahyettik." Burada da havariler için ifade edilen vahiy kavramı kullanılmış ve yine aynı anlamda ilham manasına sarfedilmiştir.

"Rabbin bal arısına şöyle ilham etti: "Dağlardan, ağaçlardan ve insanların yaptıkları çardaklardan (kovanlardan) kendine evler edin." İnsan için kullanılan vahiy ifadesinden biraz daha farklı olan bal arısına vahyetme ifadesi bir emir ve bir işi yaptırma anlamında kullanılmasının yanı sıra sonraki gelen ayette de bal arısından meydana gelen bir şifadan söz edilmesi Allah’ın yeryüzünde yarattığı nimetlerin zikredilmesini ortaya koyması açısından manidardır.

Vahyin hem kelime hem de dini bakımdan birçok tanımı yapılmıştır. Bu tanımlar içerisinde fiil kalıpları esas alınarak yapılan tanımlar olduğu gibi, ilham olarak alınıp alınamayacağı, sadece Peygamberlere mahsus olduğu, ilhamın velilere vahyin Peygamberlere mahsus olduğu gibi değişik görüşler söylenmiştir.
 

Çoğunluğun kabul ettiği görüşe göre vahiy, ilham ile birlikte değerlendirilmemiş, vahyin genel anlamda peygamberlere has bir durum olduğu kabul edilmiştir. Genel anlamıyla bir tanım yapmadan önce Elmalılı Hamdi’nin Peygamberlere verilen vahyin hususiyetinden bahseden şu fikirlerini aktarmak konuyu genellemeden anlamak açısından isabetli olacaktır. ‘‘Peygamberlere özel olan bir vahiy tarzı vardır. Bu özel anlamıyla peygamberlik vahyi, diğer beşerî ilimlerin üstünde özel bir durum ve kesin bir gereklilik ile gerçek anlamda ilim telkin edip öğreten Allah’ın yansımasının özel bir adıdır. İslâmî terim olarak vahiy denildiği zaman bu manâ kastedilir.
 

Diğer vahiy türleri
hem peygamberlerde hem de diğerlerinde bulunabilir. Fakat tam anlamıyla peygamberlik hangi türde olursa olsun hiç şaşmayan özel bir vahiy ile başlar ve tecrübe ile ortaya çıkar.’’

Vahiy sözlük anlamına da mutabık olarak genel kanaat itibariyle hızlı ve gizli bir surette Allah’ın Cebrail vasıtasıyla Peygamberlerine göndermiş olduğu bilgilerdir. Vahiy kavramı içerisine ilham da dâhil edilerek tanımlanmış fakat çoğunluk genel olarak Peygamberlere has bir durum olduğunu kabul etmiştir. İbn Hacer el-Askalânî (ö. 852/1448): "Şeriatı bildirme yolu" ve "Allah'ın Hz. Peygamber'e indirdiği kelamıdır" şeklinde iki türlü tanımını vermektedir. Zerkânî ise: " Allah Teâlâ'nın, seçtiği kullarına, muttali olmalarını istediği hidâyet ve ilim çeşitlerinin hepsini, gizli ve insanların alışık olmadığı bir yoldan bildirmesi" olarak tanımlar. Bu tanımların yanında İmam Mâtürîdînin, Resûlullah’a tebliğ edilen vahyi üç gruba ayırdığını görüyoruz.
 

1. Kur’an vahyi. Resûl-i Ekrem’e gelen vahiyden öncelikle bu vahiy anlaşılır.
2. Beyan vahyi. Hz. Peygamber’e Cebrâil vasıtasıyla veya Allah’ın dilediği başka bir şekilde tebliğ edilip Kur’an’daki helâl ve haramları açıklayan vahiydir.
3. İlham ve ifham vahyi. İnsanlar hakkında Allah’ın bildirdiği şekilde hüküm vermenin gerekliliğinden söz eden âyetin işaret ettiği vahiydir. Resûlullah’ın dinî konularda yaptığı açıklamalara ilişkin olarak Allah’tan gelen ve doğruyu hissettiren ilhamlardan meydana gelir.

 

Gönderen Durmuş Ali YILDIZ 003
Yayın tarihi 11/02/2018
Facebookta paylaş Twitterda Paylaş